کرهنه

وزارت تحصیلات عالی
پوهنتون کابل
پوهنحئ زراعت
دیپارتمنت هارتیکلچر

•ناک ازجمله میوه جات گوشتی یا pome fruit بوده که ازلحاظ کیفیت غذائی ازاهمیت خاص برخورداراست ، درکشورهای جهان به پیمانه های مختلف کشت شده اما متأسفانه درکشورعزیزمان بشکل تجارتی کشت نشده به دلیل عدم موجودیت ورایتی های اصلاح شده ، زمینه صدورآن به خارج مهیا نبوده وهم چنان نسبت موجودیت فقر که دامنگیردهاقین ما بوده که درنتیجه به کشت غله جات ، سبزیجات ، ومیوه جات باکمیت های بیشترروی آورده درنتیجه ساحه کشت ناک درافغانستان محدود گردیده است.

•باغداران ما مشکلات زیادی درقسمت تربیه وپرورش وعدم موجودیت ورایتی های اصلاح شده دارند ، یکی ازعمده ترین مشکلات شان عدم مطابقت پیوند درست است که روی آن بحث خواهد شد . 

•این درخت ازجینس Pyrus وازدسته درختان برگریز میباشد وانواع متعدد دارد ، انواع وحشی آن درنیمکره شمالی ازشرق به غرب پراگنده هستند. حدود 20 نوع یا Species آن شناخته شده است که ازتنوع قابل توجهی برخورداراست . حدود نصف این نوع بومی اروپا وشمال افریقا وآسیای صغیر وسواحل مدیترانه وبقیه بومی آسیا هستند.

•تقریبا 90% ورایتی های کاشته شده ازنوع Pyrus communis بوجود آمده اند. این آمار گسترده ترین نوع ناک درباغداری امروزه جهان محسوب میشود.

•شواهد وجود داردکه حد اقل هزارسال قبل ازمیلاد چینی ها هنرپیوند زدن را میدانستند. درقرن هجدهم ونوزدهم میلادی بسیاری از دانشمندان بروی جوش خوردن پیوند بین گیاهان چوبی مختلف مطالعه کردند که ازآن جمله میتوان به Hales ، Duhmel و Thouin اشاره کرد.

•درقرن شانزدهم پیوند اسکنۀ وزبانچه پیوند درانگلستان متداول نبود وآنان فقط این آگاهی را داشتند که طبقه های کمبیم بروی هم قرارگیرند، هرچند ماهیت این بافت را نمیدانستند وبه اهمیت آن توجه نداشتند .

شکل 1:( پیونداسکنۀ )

•پیوند عبارت از فن چسپاندن دوقسمت زنده انساج نبات است که باهم یکجا شده ومنحیث یک نبات مکمل نمو وانکشاف نماید.

•1- برای جوان نمودن درختهای پیروکهن ازعمل پیوند استفاده میشود

•2- برای تسریع درعمل بهره برداری وبالابردن میزان حاصل

•3- برای جلوگیری ازنامرغوبی میوه وبالابردن مقدار محصول

•4- بسیاری از درختان درطبعیت قادر به تولید میوه نیستند باعمل پیوند میتوان آنرا باردار نمود.

•پایه مادری عبارت ازقسمت پائین ازپیوند بوده که سیستم ریشه را انکشاف وتشکیل میدهد بنام پایه مادری یاد میشود.

•1- پایه های مادری تخمی یا ( Seedling Rootstock )

•2- پایه های مادری کلونی یا ( Clonal Rootstock )

•پایه مادری تخمی عبارت ازپایه های است که ازتخم بوجود آمده که اول تخم کشت وبعد درسنین مناسب عمل پیوند بالای آنها انجام میشود.

•فوائید پایه های مادری تخمی :

•الف : بعضی ازپایه مادری درمقابل بعضی امراض مقاومت دارند مثل Fire blight  و      Collar rot

•ب : بعضی ازپایه مادری تخمی درمقابل درجه حرارت پائین مقاومت دارد.

•ج : پایه های مادری تخمی دارای سیستم ریشه قوی هستند وهیچ وقت درخت چپه نمیشود.

•د : پایه های مادری تخمی به آسانی تکثیرشده ارزان واقتصادی میباشد.  

•الف : پایه های مادری قد درخت پیوندی راکنترول کرده نمیتواند

•ب : پایه مادری تخمی درخت پیوندی راتشویق کرده نمیتواند که زود سرحاصل بیاید درنتیجه حاصل کم میدهد.

•ج : پایه مادری تخمی باعث بوجود آمدن نموی زیاد بدنی درخت پیوندی شده که درنتیجه شعاع آفتاب داخل درخت شده نمیتواند ومیوه ضعیف تولید میشود.

•الف : بعضی پایه ها مادری کلونل درمقابل درجه حرارت پائین مقاومت دارد.

•ب : پایه های مادری کلونل درخت را تشویق میکند که زود سرحاصل بیاید.

•ج : پایه های مادری کلونل خاصیت قد پخش بودن را دار بوده که درنیجه قد درخت کنترول شده وتمام عملیات زراعتی به آسانی صورت میگیرد.

• د : ازپایه مادری کلونل میوه باکیفیت تولید میشود بخاطر اینکه شعاع آفتاب به هر قسمت درخت نفوذ کرده میتواند.

•هـ : درمقابل بعضی امراض وحشرات مقاومت دارد.   

•دارای سیستم ریشه ضعیف بوه بعضی اوقات درخت چپه میگردد ، خصوصا وقتیکه درخت میوه داشته باشد آبیاری صورت بگیرد ویا دراثر وزش بادهای شدید درخت چپه میشود.

•1- BA29 Quince : این پایه مادری باانواع ناک های William و Abatef وغیره مطابقت ندارد ، جهت رفع این مشکل به انترستیم های comice ، Bartlett ضرورت دارد.

•2- C332 Quince : عدم مطابقت درین پایه مادری مانند پایه BA29 Quince است ، نموی بدنی این پایه 60% کمتراز BA29 میباشد.

•3- Hawthorn : این پایه مادری نسبت به C332 ضعیف است . توافق شان باانواع ناک مشابه به پایه مادری بهی است ، درمقابل خشکی وخاکهای آهکی مقاومت دارد سکر زیاد را تولید میکند .

•4- Pyrus communis : این پایه مادری نهال های معمولی ناک وصد فیصد درخت معیاری را تولید میکند.

•توانائی دونبات باهم یکجا که اتصال مؤفقانه رابوجود آورده ودرنتیجه یک نبات موردقناعت را بوجود آورد بنام مطابقت یادمیشود. وعدم مطابقت عبارت ازناکامی پیوند زریعه جابجای نادرست انساج کمبیم Scion و  Rootstockمیباشد.

•یکی ازشرط های مؤفقیت پیوند درین است که بین Scion و Root stock خویشاوندی وجود داشته باشد تابتواند باهم جوش خورده وبصورت یک گیاه منفرد به زندگی خود ادامه دهند.

•1- عدم مطابقت انتقالی (Translocated Incompatibility)

•درین عدم مطابقت که بین پایه مادری وScion وجوددارد بواسطه آن انترستیم ازبین نمیرود که هم با Scion  وبا Root stock موافق ومطابق باشد ،

•2 - عدم مطابقت جای بجای( Tranzlocated Incopatibility )

•درین صورت مشکلات عدم مطابقت توسط انترستیم یا Inter stock که بالای پایه مادری و Scion مطابقت داشته باشد ازبین میرود.

•1- چسپاندن Scion باپایه مادری

•2- تشکیل انساج کیلس Callus

•3- بوجودآمدن انساج انتقالی

•1- عدم مطابقت Incompatibility

•2- نوع نبات ونوع پیوند

•3- شرایط اقلیمی دراثنای پیوند وبعد ازپیوند

•1- عکس العمل فزیالوژیکی متغیربین Scion و  Root stock واقع میشود.

•2- موجودیت امراض ویروسی Phytoplasma

•3- موجودیت انساج انتقالی اناتومیکی غیرنورمال درپل کیلس.

•1- ناکامی فیصدی زیاد پیوند

•2- زردشدن وریختن برگ نبات دراخیر فصل نموئی

•3- نهال قبل ازرسیدن درقوریه درجریان یک یادوسال میمیرد.

•4- تفاوت بین نموی Scion وپایه مادری درشروع وختم نمودیده میشود.

•5- نموی زیاد بالا یا پائین تر ازپیوند دیده میشود.

•6- نقطه که پیوند شده به آسانی میشکند.

•گاهی اوقات Scion و Root stock برای مدت نامعلوم بطورطبعی رشد میکند ولی بعد ازآن نشانه های عدم مطابقت بروز میکند.

•1- اندازه وخاصیت نمو

•2- میوه گیری Fruiting

•3- اندازه کیفیت وپخته شدن میوه

•4- مقاومت درمقابل خنک زمستان

•5- مقاومت درمقابل شرایط محیطی

•6- مقاومت درمقابل امراض

•1- تأثیرات ورایتی Scion بالای نمو وانکشاف پایه مادری.

•ناک ازجمله میوه جات مهم است که مربوط جینس Pyrus

     بوده که ازاهمیت غذائی خاص برخوردار است.تاریخ نشان میدهد ناک ازشمال افغانستان وایران نشأت کرده است ،     ناک تقریبا هزارسال قبل کشت شده است.

•ناک درارتفاعات 1800-2200 متر ارتفاع ازسطح بحر کشت شده وبه تابستان گرم آفتابی وزمستان سرد نیاز دارد وبرای انکشاف وبازشدن پندک گل شان به 1200-1600 ساعت هوای سرد بین 0-7.2 درجه سانتی گراد ضرورت دارد.